Strona 1 z 1

Zywienie w remisji

: 14 kwie 2004, 10:37
autor: Mamcia
Poniżej streściłam, co lekarze piszą na temat żywienia w remisji choroby.

Obecnie uważa się, że żywienie w okresie remisji nie powinno w zasadniczy sposób odbiegać od racjonalnego żywienia ludzi zdrowych. Nie udowodniono dotychczas ponad wszelką wątpliwość, że stosowanie odpowiedniej diety może zapobiegać zaostrzeniom choroby. Istnieją jednak silne przesłanki, że spożywanie niektórych pokarmów może wpływać na poprawę stanu klinicznego i/lub zapobiegać komplikacjom pozajelitowym (patrz oleje rybie, pro – i prebiotyki). Należy podkreślić, ?e poszczególni chorzy w różnorodny sposób reaguj? na ten sam sposób ?ywienia i ka?dy z nich, obserwuj?c reakcje w3asnego organizmu na poszczególne sk3adniki po?ywienia, powinien wypracowaa najw3a?ciwsz? dla siebie diete, co mo?e w istotny sposób wp3ywaa na samopoczucie chorego i poprawienie standartu ?ycia. Dieta powinna bya urozmaicona, 3atwo przyswajalna i dostarczaa do organizmu wszystkich niezbednych substancji od?ywczych. Unikaa za? nale?y tylko tych produktów, które nie s? dobrze tolerowane przez organizm. Lepiej tolerowane s? posi3ki przyjmowane cze?ciej, a mniejsze objeto?ciowo. Chorzy z nzj powinni pia, podobnie jak osoby zdrowe, co najmniej 1,5 litra p3ynów na dobe. W przypadku pojawienia sie biegunki poda? p3ynów powinna bya zwiekszona, aby nie doprowadzia do odwodnienia organizmu. Nale?y równie? pamietaa, ?e stosuj?c diete eliminacyjn?, w przypadku nietolerancji niektórych produktów, konieczne jest uzupe3nienie niezbednych sk3adników od?ywczych (mikroelementów, witamin itp.).
Zalecenia dietetyczne dla chorych doros3ych i dzieci nie ró?ni? sie zasadniczo od siebie, lecz ze wzgledu na ogromn? role w3a?ciwego ?ywienia w okresie wzrostu i rozwoju, szczegó3owe zalecenia dla dzieci z nzj s? przedstawione w artykule prof. Józefa Ry?ko.
Poni?ej przedstawiono niektóre zalecenia dietetyczne dla osób z nzj, które mog? pomóc osobom chorym w ustaleniu w3a?ciwego dla nich sposobu ?ywienia. Nale?y zaznaczya, ?e o ile w literaturze naukowej panuje do?a du?a zgodno?a, to zarówno na stronach internetowych, jak i w wydawnictwach pseudonaukowych mo?na znale1a wiele ”genialnych diet” nie maj?cych ?adnego uzasadnienia w badaniach klinicznych. Stosowanie ich, bez konsultacji z lekarzem prowadz?cym, mo?e (mimo obserwowanej czasami korzystnej rekcji pocz?tkowej - efekt placebo) doprowadzia do nasilenia objawów choroby lub powstania reakcji ubocznych.
Zapotrzebowanie energetyczne zale?y od wieku, p3ci, wzrostu, wagi cia3a, wreszcie wykonywanego zawodu, trybu ?ycia oraz stopnia niedo?ywienia, z którym pacjent wkracza w okres remisji. Objawy niedo?ywienia s? obserwowane u 20-85% pacjentów z nzj, przy czym s? znacznie czestsze i g3ebsze u chorych na CD. Spowodowane to jest zaburzeniami 3aknienia, gorszym przyswajaniem pokarmów, utrat? sk3adników od?ywczych na skutek biegunek oraz niekorzystnym wp3ywem leków na metabolizm.
W przypadku braku oznak niedo?ywienia zapotrzebowanie kaloryczne wynosi 38 cal/kg masy cia3a dla osób niewykonuj?cych cie?kiej pracy fizycznej. U osób pracuj?cych fizycznie lub uprawiaj?cych sport poda? kalorii powinna bya zwiekszona od 500 do 1000 jednostek(kcal) w zale?no?ci od nate?enia wysi3ku. Równie? u chorych z niedowag?, w zale?no?ci od jej stopnia, po?ywienie powinno dostarczaa od 20 do 50% wiecej energii. Nale?y podkre?lia, ?e chorzy z lekk? nadwag? (szczególnie po sterydoterapii, lub przyjmuj?cy sterydy w celu podtrzymania remisji) nie powinni stosowaa diet odchudzaj?cych, gdy? nadwaga ta jest spowodowana g3ównie adsorpcj? wody. Lekka nadwaga, u osób nie za?ywaj?cych sterydów, równie? nie jest niepokoj?ca, gdy? stwarza rezerwe energetyczn? przydatn? w okresach zaostrzenia choroby, kiedy zarówno 3aknienie, jak i przyswajanie pokarmów jest gorsze.
Zapotrzebowanie na sk3adniki od?ywcze.
Dieta w okresie remisji powinna dostarczaa odpowiedni? ilo?a bia3ka (1,2 - 3.0 g/kg cia3a), w zale?no?ci od stopnia niedo?ywienia chorego. Niedobory bia3ka wystepuj? u 25-80% chorych na CD i u 25-50% chorych na CU. Produktami bogatymi w bia3ko s?: mieso, ryby, jaja, mleko i jego przetwory oraz produkty z soji. Przy braku przeciwwskazan, ze wzgledów omówionych poni?ej (patrz oleje rybne, mleko) bardzo polecane s? ryby morskie oraz mleko i jego przetwory
Leczenie sulfosalazyn? prowadzi do zaburzen wch3aniania kwasu foliowego, co mo?e bya powodem anemii, gdy? witamina ta, tak jak witamina B12 jest konieczna do prawid3owego wch3aniania ?elaza. Przy d3ugotrwa3ym leczeniu sulfosalazyn? nale?y rozwa?ya suplementacje kwasem foliowym. Stwierdzono równie? korelacje miedzy niedoborem kwasu foliowego a powstawaniem dysplazjii i zmian nowotworowych w jelitach zarówno u chorych na CU jak i u osób zdrowych. Wp3yw suplementacji kwasem foliowym na obni?enie ryzyka wystepowania tych zmian nie jest udowodniony. Dodatkowym efektem niedoboru kwasu foliowego jest podniesiony poziom homocysteiny w surowicy krwi, który jest zwi?zany z czestszym wystepowaniem zakrzepicy.
Niedobory innych witamin z grupy B mog? bya, dodatkowo spowodowane biegunk?.
Stosowanie sterydów zwieksza zapotrzebowanie na wapn i sprzyja rozwojowi osteopenii i osteoporozy. Ryzyko z3aman jest o 40% wy?sze u chorych na nzj i jest wieksze u kobiet i chorych na CD. Ryzyko to zale?y od czasu trwania choroby, jej przebiegu i zastosowanego leczenia. W czasie d3ugotrwa3ego stosowania kortykosterydów nale?y spo?ywaa du?e ilo?ci produktów mlecznych, które s? bogatym 1ród3em dobrze przyswajalnego wapnia. Dieta powinna dostarczaa 1,5 g wapnia dziennie. Je?eli mleko lub jego przetwory s? 1le tolerowane, to powinno sie stosowaa preparaty wapnia oraz witaminy D3.
Czesto wystepuje niedobór cynku, potasu, magnezu i selenu. Niedobory tych mikroelementów mog? nasilaa biegunki niezale?nie od stanu zapalnego jelita oraz wp3ywaa na wystepowanie innych objawów.
Sk3adniki pokarmowe, których nale?y unikaa
Zgodnie z tym, co napisano powy?ej, dieta nie powinna odbiegaa od diety osób zdrowych. Nale?y jednak zaznaczya, ?e s? pokarmy, które mog? powodowaa uczucie dyskomfortu. Pewne grupy produktów nale?y spo?ywaa z ostro?no?ci?, uwa?nie obserwuj?c reakcje organizmu. Do produktów takich nale?? warzywa wzdymaj?ce (suche nasiona bobu, grochu, fasoli, soi, kalafior, broku3y, ?wie?e ogórki, kapusta). Owoce zawieraj?ce drobne pestki (np.: truskawki, agrest, porzeczki, maliny, jagody, je?yny, poziomki itp.) mog? powodowaa mechaniczne podra?nienie ?luzówki jelita. Z tych samych przyczyn ostro?nie nale?y w3?czaa do diety orzechy i migda3y, które s? równie? jednymi z silniejszych alergenów. Niekorzystne objawy obserwowano równie? po spo?yciu potraw cie?kostrawnych takich jak. np. grzyby oraz suszone owoce. Dieta ubogo resztkowa jest szczególnie polecana chorym na CD z przewe?eniami jelita.
Osobnego wyja?nienia wymaga zalecenie nie spo?ywania pokarmów bogatych w b3onnik. Do grupy tej nale?? takie produkty jak: pieczywo z pe3nego ziarna (razowe, grahamki) grubo mielone kasze (jeczmienna, jaglana, gryczana), bogato b3onnikowe warzywa (korzeniowe, papryka, kukurydza). Wiadomo jednak, ?e b3onnik jest konieczny do prawid3owego trawienia, a jego obecno?a w diecie warunkuje prawid3ow? przemiane materii i zapobiega powstawaniu nowotworów jelita grubego. Wyniki badan klinicznych, mówi?ce o pozytywnym wp3ywie prebiotyków i probiotyków na przebieg zarówno CD jak i CU, omówiono w dziale po?wieconym tym zagadnieniom. Aby pogodzia te dwa, pozornie przeciwstawne zalecenia, b3onnik powinien pochodzia z m3odych, delikatnych warzyw i dojrza3ych owoców. Zalecane jest usuwanie z nich skórki i pestek oraz ich rozdrabnianie. Spo?ywanie soków, przecierów, nektarów, musów i puree powoduje lepsz? przyswajalno?a sk3adników pokarmowych i nie wp3ywa dra?ni?co na jelita. Zaobserwowano, ?e u pewnej grupy chorych soki z owoców cytrusowych maj? dzia3anie dra?ni?ce na jelita.
Poniewa? kawa i herbata, poprzez stymuluj?cy wp3yw na perystaltyke jelit mog? nasilaa, a nawet wywo3ywaa biegunke, dlatego nale?y w3?czaa je do diety z ostro?no?ci?.
Chorzy na nzj powinni unikaa po?ywienia, które mo?e zawieraa patogenne szczepy bakterii (surowe mieso i jaja) oraz zachowaa szczególn? ostro?no?a w czasie podró?y do krajów o niskim standarcie higieny, gdy? negatywne skutki zaka?enia s? bardziej niebezpieczne u chorych na nzj ni? u ludzi zdrowych.
Aczkolwiek nie wykazano wp3ywu napojów alkoholowych na przebieg nzj nie oznacza to, ?e ich picie jest zalecane. Równie? w tym przypadku nale?y obserwowaa wp3yw spo?ywania alkoholu na swój organizm.
U chorych z nzj 20-70 razy cze?ciej ni? w populacji ogólnej dochodzi do powstania z3ogów szczawianowych w nerkach (kamica nerkowa). U osób zdrowych kwas szczawiowy zawarty w wielu pokarmach jest wi?zany w jelitach z wapniem, tworz?c niewch3anialny szczawian wapnia, który jest wydalany ze stolcem. Nale?y zatem unikaa produktów bogatych w szczawiany (rabarbar, szpinak, orzechy i kakao). Dodatkowo w przypadku zaburzen trawienia t3uszczów maj?cego miejsce w biegunce chologennej nieroz3o?one w jelicie kwasy t3uszczowe wi??? wiekszo?a dostepnego wapnia. Powstaje sytuacja, w której brakuje wapnia dla zwi?zania kwasu szczawiowego. Niezwi?zany kwas szczawiowy jest wch3aniany do krwi i docieraj?c w du?ej ilo?ci do nerek, zwieksza ryzyko tworzenia w nich z3ogów.
Stan zapalenia jelita czesto wi??e sie z zaburzeniami reabsorpcji soli ?ó3ciowych, które przechodz?c do jelita grubego pobudzaj? jego perystaltyke i upo?ledzaj? wch3anianie wody nasilaj?c biegunke. Utrata soli ?ó3ciowych ze stolcem zmniejsza ca3kowit? ich pule w organizmie. Powoduje to zmniejszenia zawarto?ci kwasów ?ó3ciowych w ?ó3ci, co mo?e (wtórnie) doprowadzia do zaburzen wch3aniania t3uszczów i biegunki t3uszczowej (chologennej). Konsekwencj? tego procesu jest utrata wraz ze stolcem witamin rozpuszczalnych w t3uszczach (witamin A, D, E i K). Proces ten jest szczególnie nasilony u chorych na CD z zajetym koncowym odcinkiem jelita cienkiego. U oko3o 30-40% chorych z chorob? Crohna obserwuje sie zwiekszon? utrate t3uszczu ze stolcem. W przypadku biegunki t3uszczowej zaleca sie ograniczenie spo?ycia t3uszczów, szczególnie t3uszczów zwierzecych, sma?enia na t3uszczach, unikanie mas3a, margaryny i olejów ro?linnych. Poda? t3uszczów mo?na zast?pia kwasami t3uszczowymi ?rednio3ancuchowymi, których przyswajalno?a jest znacznie lepsza ni? kwasów d3ugo3ancuchowych i s? one wch3aniane w górnej cze?ci jelita cienkiego nawet przy niedoborze kwasów ?ó3ciowych. Ze wzgledu na lepsz? wch3anialno?a u chorych na nale?y przedk3adaa stosowanie mas3a nad margaryn?.
Wielu chorych 1le toleruje cukier i s3odycze, szczególnie w okresie zaostrzen. Jest on przyczyn? wzdea brzucha, przelewania sie tre?ci jelitowej, mo?e tak?e wzmagaa biegunke. W takich przypadkach nale?y ograniczya spo?ycie cukru, nie tylko sacharozy, ale tak?e fruktozy, sorbitolu itp. Cukier mo?na zast?pia s3odzikami opartymi np. na aspartamie.
Poniewa? dieta powinna bya dobrze przyswajalna i lekkostrawna przygotowanie posi3ku powinno poprawiaa dostepno?a sk3adników od?ywczych. Mo?na to osi?gn?a przez:
§ gotowanie na wodzie lub parze;
§ przecieranie, miksowanie i rozdrabnianie;
§ spulchnianie potraw np. przez dodawanie ubitych bia3ek jaj lub namoczonej bu3ki;
§ pieczenie w folii aluminiowej lub pergaminie;
§ dodawanie do potraw t3uszczu po ich przyrz?dzeniu;
Nale?y unikaa, pieczenia tradycyjnego, sma?enia, zasma?ek, odgrzewania, odsma?ania.